طراحی مدل تحلیل ساختاری- تفسیری عوامل مؤثر بر ایجاد سقف شیشه‌ای بر اساس تحلیل دلفی (مطالعۀ موردی: زنان شاغل در ستاد شرکت ملّی پخش فراورده‌های نفتی ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای رشته مدیریت دولتی گرایش منابع انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه مدیریت دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، ایران

3 استادیار گروه مدیریت دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، ایران

چکیده

این تحقیق از طریق تحلیل تفسیری-ساختاری (ISM)، به‌دنبال طراحی مدلی مبتنی بر دسته‌بندی و تفکیک عوامل مؤثر بر ایجاد سقف شیشه‌ای کارکنان زن شاغل در ستاد شرکت ملّی پخش فراورده‌های نفتی ایران بود. پژوهش حاضر در بازۀ زمانی یکساله بین آذر ماه 1395 - دی ماه 1396 انجام شد. روش پژوهش ترکیبی بود که در بخش کیّفی بر شناسایی عوامل مؤثر بر ایجاد سقف شیشه‌ای از طریق بررسی مبانی نظری و تئوریک و انجام تحلیل دلفی با مشارکت 20 متخصص به‌عنوان اعضای پانل مبتنی بود و در بخش کمّی نیز از طریق تشکیل ماتریس خودتعاملی ساختاری به دنبال مدل‌سازی ساختاری و تفسیری بود که در این بخش تعداد 30 نفر از متخصصان منابع انسانی (داخل و خارج از شرکت) مشارکت کردند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اساسی‌ترین عامل سقف شیشه‌ای زنان در ستاد شرکت ملّی پخش فراورده‌های نفتی ایران بر اساس مدل طراحی شده، نبود قوانین حمایتی است، که این شاخص مربوط به مؤلّفۀ اصلی علل برون سازمانی و مؤلّفۀ فرعی علل سیاسی و مقرراتی در نتایج دلفی بودند. همچنین در بالاترین سطح و در واقع کم اثرترین عامل بر ایجاد سقف شیشه‌ای، شاخص عدم جوّ مناسب برای کار زنان، از علل ساختاری مؤلّفۀ اصلی درون سازمانی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Designing a Structural-Interpretative Model of Factors Affecting the Construction of Glass Ceilings based on the Delphi Method (A Case Study of Women Employed at the Headquarters of the National Iranian Oil Distribution Company)

نویسندگان [English]

  • Arezoo Shafi 1
  • Akbar Etebariyan 2
  • Reza Ebrahimzadeh Dastjerdi 3
1 Ph.D. in Public Administration, Human Resource Trend, Islamic Azad University, Khorasgan Branch, Isfahan, Iran
2 Associate Professor, Department of Management, Islamic Azad University, Khorasgan Branch, Isfahan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Public Administration, Islamic Azad University, Khorasgan Branch, Isfahan, Iran (Corresponding Author)
چکیده [English]

Women are among the most valuable assets of any organization. If obstacles like the glass ceilings were eliminated, one could expect an increase in their effectiveness in following the goals of organizations in their respective areas of responsibility. Therefore, this study, by examining the issue through Interpretative-Structural Analysis (ISM), seeks to design a model based on categorizing and distinguishing factors affecting the creation of a glass ceiling for female employees at the National Iranian Oil Distribution Company. This research was conducted in a one-year period between December 2016 and January 2017. The research methodology consists of qualitative research based on identifying the factors influencing the creation of a glass ceiling by examining theoretical foundations and analysis based on the Delphi method. To this end, 20 specialists worked as panel members. The quantitative part of the research methodology through the formation of a structural self-advancement matrix follows structural and interpretive modeling, in which 30 human resources specialists (both from inside and outside the company) participated. The results research show that based on the designed model, the most significant factor in the construction of a glass ceiling for women at the National Iranian Oil Distribution Company is the lack of supportive laws, which is related to the main component of the external causes and the sub-component of the political causes and rules were in the Delphi method. Furthermore, at the highest level and in fact the least effective factor in creating a glass ceiling, the lack of suitable atmosphere for women's work is one of the structural causes of the core component of the organization.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Glass Ceiling
  • Intraocular Causes
  • Outsourcing Causes

اعرابی، سیدمحمد و فیاضی، مرجان (۱۳۸۹). استراتژی پژوهش کیّفی در حوزۀ مدیریت، فصلنامه راهبرد، سال ۱۹، ۵۴(۱): ۲۲۵-۲۴۱.

آذر، عادل.، خسروانی و فرزانه.، جلالی، رضا (1392). تحقیق در عملیات نرم رویکردهای ساختاردهی، تهران: سازمان مدیریت صنعتی.

تیزرو، علی. (1389). طراحی مدل زنجیره تأمین چابک رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری، شرکت سهامی ذوب آهن، رسالۀ دکتری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

رضایی پندری، عباس و یکه زارع، محسن (1395). طراحی مدل ساختاری-تفسیری عوامل انتقال فناوری موفقیت‌آمیز در راستای رسیدن به توسعۀ پایدار، پژوهش‌های مدیریت در ایران، 20(‌1):61-79.

سعیدی، ضحی.، نور بالا، فاطمه و حمزوی عابدی، فاطمه. (1395). تصورات قالبی جنسیتی: نگرش‌های ضمنی به مشاغل و اثر مواجهه با نمونه‌های غیرکلیشه‌ای، فصلنامه تازه‌های علوم شناختی، 18(10): 79-90.

ضرغامی فرد، مژگان و بهبودی، محمد رضا (1393). پدیدة صخرة شیشه‌ای: بررسی تجربه ها و چالش‌های زنان در پست‌های رهبری سازمان، فصلنامه مدیریت فرهنگ سازمانی، 12(‌2): 191-211.

علیزاده، اعظم و دانش، پروانه (1396). تحلیل جامعه‌شناختی سهمیه‌بندی جنسیّتی در آموزش عالی ایران. مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، 15(1): 7-39.

غلامزاده، داریوش.، حق‌شناس کاشانی، فریده و محمدخانی، فاطمه (1394). تأثیر سبک رهبری بر باورهای سقف شیشه‌ای زنان. مطالعات اجتماعی روان شناختی زنان، 13(3): 275-197.

فرح بخش، سعید.، نیک پی، ایرج و قنبری، راضیه (1395). تأثیر سقف شیشه‌ای بر ایده‌های خلّاقانۀ زنان با تعدیل‌گری متغیر خودپنداره. زن در توسعه و سیاست، 14(2): 180-161.

فرح‌بخش، سعید.، نیک‌‌پی، ایرج و قنبری، راضیه (1395). تأثیر سقف شیشه‌ای بر ایده‌های خلاقانة زنان با تعدیل گری متغیر خود پنداره، فصلنامه زن در توسعه و سیاست، 14(‌2): 161-180.

الماسی، لیلا.، لبادی، زهرا و علیپور، وحیده (1394). سقف شیشه‌ای در جانشین‌پروری زنان در مناصب مدیریتی، فصلنامۀ پژوهش‌های رهبری و مدیریت آموزشی، 1( 3): 91-118.

مرادی، مرتضی (1394). سبک مدیریت در سازمان ها و حضور زنان در پست‌های مدیریتی با تأکید بر تاکتیک‌های ارتباطی، فصلنامه مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، 13(2): 141-170.

نصیری ولیک بنی، فخرالسادات و بهشتی‌راد، رقیه‌ (1393). بررسی نقش سقف شیشه‌ای بر کاهش عدالت سازمانی ادراک شده، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، 12(4): 149-172.

Abu Elanain H. M. (2010). Testing the direct and indirect relationship between organizational justice and work outcomes in a non-Western context of the UAE. Journal of Management Development, 29(1): 5- 27.

Acker, J. (2009). From glass ceiling to inequality regimes, Sociologie du travail, 51, 199-217.

Albert, R., Escot, L. and Fernández-Cornejo, J. A. (2011). A field experiment to study sex and age discrimination in the Madrid labour market. Int. J. Hum. Resou. Manag. 22(2): 351–375.

Alizadeh, A., Danesh, P. (2017). Sociological analysis of gender quotas in higher education of Iran. Women's Studies Sociological and Psychological, 15(1): 7-39. doi: 10.22051/jwsps.2017.7687.1071 (Text in Persian).

Almasi, L., Layadi., Z., Alipoor, V. (2015). The Glass Ceiling on the Replacement of Women in Management in Management Places, Journal of Leadership Research and Management Education, 1(3): 91-118(Text in Persian).

Arabi, S. and Fayyazi, M. (2010). Qualitative Research Strategy in Management, Strategic Quarterly, Year 19, 54(1): 241-225(Text in Persian).

Azar A., Tizro A., Moghbel A. and Anvari A. (2010) "Contouring agility moVel of supply chain: Interpretive structural moVeling approach, Management Research in Iran, 14: 1-25.

Azar, A., Khosravani, F. and Jalali, R. (2013). Investigating Soft Operations Structural Approaches, Tehran: Industrial Management Organization(Text in Persian).

Bish A. J., Bradley L. M. and Sargent L. D. (2004).Career development for going beyond the call of duty: is it perceived as fair? Career Development International, 9(4): 391-405.

Burke, Ronald J. 2002. “Organizational Values, Job Experiences, and Satisfactions among Managerial and Professional Women and Men: Advantage Men?” Women in Management Review, 17(5):228–236.

Burn, S. M. (2005). Women across Cultures: A Global Perspective, New York, McGraw Hill.

Cailin S. Stamarski. and Leanne S. Son Hing. (2015). Gender inequalities in the workplace: the effects of organizational structures, processes, practices, and decision makers’ sexism, Frontiers in Psychology, September, Volume, Article 1400, doi:10.3389/fpsyg.2015.01400.

Cailin, S., Stamarski., Leanne S. and Son. Hing. (2015). Gender inequalities in the workplace: the effects of organizational structures, processes, practices, and decision makers’ sexism, Frontiers in Psychology, September, Volume, Article 1400, doi:10.3389/fpsyg.2015.01400.

Choi, S. (2018). Breaking Through the Glass Ceiling: Social Capital Matters for Women’s Career Success?, International Public Management Journal, https://doi.org/10.1080/10967494.2018.1425225

Cooper Jackson, Janet.(‌2001). Women Middle Managers’ Perception of the Glass Ceiling. Women in Management Review 16(1): 30–41.

Cortis, Rachelle. and Vincent Cassar)2005(. “Perceptions of and about Women as Managers: Investigating Job Involvement, Self-Esteem, and Attitudes.” Women in Management Review,20(3):149–164.

Eagly A. H. and Chin J. L. (2010). Are memberships in race, ethinicity, and gender categories merely surface characteristics? The American Psychologist, 65 (9): 934-5.

Farahbakhsh, S., Nikpey, I. and Ghanbari, R. (2016). Effect of the glass ceiling on women creative ideas with moderating of self-concept. Women in Development & Politics, 14(2): 161-180. doi: 10.22059/jwdp.2016.59198 (Text in Persian).

Frank, Ellen J.(2001). “Chinese Students’ Perceptions of Women in Management: Will It Be Easier?” Women in Management Review,16(7):316–324.

Gholamzadeh, D., Haghshenase kashani, F. and Mohammadkhani, F. (2015). The influence of leadership style on the womens’ glass ceiling beliefs. Women's Studies Sociological and Psychological, 13(3): 275-197. doi: 10.22051/jwsps.2015.2156 (Text in Persian).

Huang, J. and Kisgen, D.J. (2013). “Gender and corporate finance: are male executives overconfident relative to female executives”, Journal of Financial Economics, 108 (‌3): pp. 822-839.

Jitesh Thakkar, S.G., Veshmukh, A.V. and Gupta anV Ravi Shankar, (2017). “Vevelopment of a balanceV scorecarV An integrateV approach of Interpretive Structural MoVeling (ISM) anV Analytic Network Process (ANP)”, International Journal of ProVuctivity anV Performance Management , 56 (1): 25-59.

Kelly, M., Wilkinson, L., Pisciotta, M. and Williams, L.S. (2015). “When Working Hard Is Not Enough for Female and Racial/ Ethnic Minority Apprentices in the Highway Trades”, Sociological Forum, 30 ( 2): 415-437.

Kornberger, M., Carter, C. and Ross-Smith, A. (2010). “Changing gender domination in a big four accounting firm: flexibility, performance and client service in practice”, Accounting, Organizations and Society, 35 (8): 775-791.

Kottis, Athena Petraki)1993(. Women in Management: the ‘Glass Ceiling’ and How to Break It. Women in Management Review, 8(4):9–15.

Loughran, T. and McDonald, B. (2015). Old Glass Ceiling are hard to break: Gender usage Trends in Annual Reports. Studies in Communication Sciences, 77: 1-7.

Maume, D. J.(2004). Is the glass ceiling a unique form of glass ceiling a unique form of managerial attain; Work and Occupations, 31(2): 20,250-274.

Mok J-Y, Choi S-W, Kim D-J, et al(2014). Latent class analysis on internet and smartphone addiction in college students. Neuropsychiatric Disease and Treatment. 10:817-828. doi:10.2147/NDT.S59293.

Moradi, M. (2015). Management style in organizations and the presence of women in management positions with an emphasis on communication tactics, Journal of Social Psychological Studies of Women, 13( 2): 2004-1141(Text in Persian).

Morrison, A.M., White, R.P. and Velsor, E.V. (2002). Breaking The Glass Ceiling: Can Women Reach The Top Of America's Largest Corporations? Reading, MA: Addison-Wesley.

Nasiri Valik Bani, F. and Beheshti rad, R. (2015). Investigating the role of glass ceiling on reduction of perceived organizational justice, Journal of Social Studies, Psychology, Women, 12(4): 149-172(Text in Persian).

O’Sullivan, Jane, and Alison Sheridan. 1999. “Ms Representations: Women, Management, and Popular Culture.” Women in Management Review,14(1):14–20.

Rezayee pendari, A. and Ykeh Zare, M. (2016). Structural-Interpretative Modeling of Effective Technology Transfer Factors for Sustainable Development, Management Researches in Iran, 20(1): 61-79(Text in Persian).

Rezayee pendari, Abas. and Ykeh Zare, Mohsen. (2016). Structural-Interpretative Modeling of Effective Technology Transfer Factors for Sustainable Development, Management Researches in Iran, 20(‌1): 61-79(Text in Persian).

Sayeedi, Z., Noorbala, F. and Hamzeyee Abedi, F. (2016). Gender Implications: Implicit Attitudes to Jobs and the Impact of Exposure to Non-Clustered Specimens, Journal of Cognitive Sciences, 18( 10): 79-90(Text in Persian).

Schlepphorst, S. and Moog, P. (2014). Left in the dark: Family successors’ requirement profiles in the family business succession process. Journal of Family Business Strategy, 5(4): 358–371.

Singh M.V., Shankar, R. and Narain, R. Agarwal. (2003). An interpretive structural modeling of knowledge management in engineering industries, Journal of Advances in Management Research, 1, 28 – 40.

Smith. P. (2012). Connections between women’s glass ceiling belief’s, explanatory style, self –efficacy, career levels and subjective success.

Smith, P., Caputi, P. and Crittenden, N. (2012). “Measuring optimism in organizations: development of a workplace explanatory style questionnaire”, Journal of Happiness Studies, available at: http://www.doi.org/10.1007/s10902-012-9336-4

Stier, H. and Yaish, M. (2014). Occupational segregation and gender inequality in job quality: a multi-level approach. Work, Employment & Society, 2(28): 225-246.

Stockdale, M. and Nadler J. (2013). Paradigmatic assumptions of disciplinary research on gender disparities: The case of occupational sex segregation. Sex Roles, 68(3-4):207-215.

Tizro, A. (2010). Agile Supply Chain Model Designing a Structural Interpretative Modeling Approach, Zob Ahan Co., PhD, Tarbiat Modarres University, Tehran(Text in Persian).

Tumaini, M. Nyamhanga and Gasto Frumence. (2014). Gender context of sexual violence and HIV sexual risk behaviors among married women in Iringa region, Tanzania, Glob Health Action 2014, 7: 25346 - http://dx.doi.org/10.3402/gha.v7.25346.

United Nations Development Program (2014). Human development Report: 221-224.

Watts, J. H. (2009). “Leaders of men: women “managing” in construction”, Work, Employment and Society, 23 (3): 512-530.

Wellington, J. (2010). Assessing the challenges and opportunities of women’s participation in the construction sector in Shire Endasllassie town. Gender mainstreaming policy dragon in Ethiopia”, Journal of International Business Management & Research, 1 (2(.

Wilbourn, M. and Kee, D. (2010). Henry the nurse is a doctor too: Implicitly examining children’s gender stereotypes for male and female occupational roles. Sex Roles , 9(62):670-683.

Wingfield, H. A. (2009). Racializing the Glass Escalator: Reconsidering Men's Experiences with Women's Work". Gender & Society, 23, 5-26.

Winn, Joan. (2004). Entrepreneurship: Not an Easy Path to Top Management for Women. Women in Management Review,19(3):143–153.

Wirth, Linda. (2014). Breaking through the Glass Ceiling: Women in Management; Geneva, ILO, 2(13): 1-12.

Zarghami Fard, M. and Behboodi, M. (2014). The phenomenon of glass rock: An examination of the experiences and challenges of women in the leadership positions of the organization, Quarterly Journal of Organizational Culture Management, 12(2):191-211(Text in Persian).

Zhang, L. Nie, T. & Luo, Y. (2009). Matching organizational justice with employment modes: Strategic human resource management perspective. Journal of Technology Management, 4(2): 180-187.