امنیت زنان در فضاهای عمومی شهری و بررسی عوامل فیزیکی مؤثر بر آن (نمونه موردی: پارک ائل گلی تبریز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه معماری دانشگاه تبریز

چکیده

ارتقاء کیفیت فضاهای عمومی شهری به‌ویژه از لحاظ امنیت اجتماعی زنان جهت ایجاد سرمایه اجتماعی و تقویت یکپارچگی جامعه امری ضروری تلقی می‌گردد. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی و شناسایی عوامل مؤثر بر احساس امنیت زنان در پارک ائل گلی تبریز است. تحقیق حاضر به روش کیفی با استفاده از تکنیک مصاحبه و نقشه ‌شناختی و به طور قیاسی در چهار مکان اصلی و مختلف پارک ائل گلی انجام گرفته است. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه نیمه ساخت‌یافته با 80 نفر از زنان به روش نمونه‌گیری هدفمند و به روش اشباع داده‌ها استفاده شده است. نتایج یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که احساس امنیت زنان شرکت‌کننده در نقاط مختلف پارک متفاوت است؛ بیش‌ترین عوامل مؤثر بر احساس امنیت زنان ناشی از سه معیار کالبدی، فعالیتی و آسایش بصری و محیطی است. از میان چهار مکان مشخص شده در نقشه شماتیکی پارک، مکان پیاده‌روی اطراف استخر در نظر زنان از بیش-ترین احساس امنیت برخوردار است. در نقاط مختلف پارک عواملی همچون نوع، ارتفاع و نحوه قرارگیری پوشش گیاهی، شیب زیاد، محصوریت و نفوذپذیری نامناسب، عدم فعالیت‌های متنوع، عدم مقیاس و قابلیت نمایانی فضا و از همه مهم‌تر نورپردازی نامناسب، سبب کاهش احساس امنیت زنان در پارک شده است و نیز استقرار نیروی پلیس تأثیر چشم‌گیری در افزایش امنیت آنان نگذاشته است و این نتیجه تأکید بر ایجاد نظارت طبیعی در مکان-های مختلف پارک به ویژه مکان‌های ناامن و آسیب‌پذیر را ضروری می‌نماید که در انتها راه‌حل‌های پیشنهادی برای ارتقا امنیت زنان در مکان‌های آسیب‌پذیر و ناامن پارک ائل گلی تبریز ارائه می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The security of Women in the Urban Public Spaces and the effective physical factors (Case study: The Elgoli Park of Tabriz)

نویسندگان [English]

  • Leila Rahimi
  • Leila Rahimi
Architecture, University of Tabriz
چکیده [English]

Due the Patriarchy exists in today’s society, parks and urban spaces are not secure enough for women, which in turn keeps them away from using services publicly available in these spaces. This paper attempts to understand the role of environmental aspects in formation of a healthy relationship among people.
Designing spaces by considering gender-specific properties is an important issue to be considered. The reason for choosing the Elgoli Park, is due to its historical and geographical importance and also the fact that this park is a central and unique place for people. Hence, focusing on security and its distribution over different groups of people, especially women, is of high importance in shaping favorite spaces, better than existing spaces.
The present study was carried out using qualitative method using interview and mapping techniques and in a comparative manner in four main locations of the Park of Elgoli. The results of findings show that the feeling of security in different areas of the park is different. In other words, between physical and functional properties of the park and the feeling of security there exists meaningful relation. The factors of feeling security by women questioned in the park impacted by physical attributes such as the size of space, specifically the crowds, visual and environmental comfort, specifically a symbol and light pollution and neighboring with active functions. In the end, the proposed solutions for promoting women security have been suggested.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Security of Women
  • Urban Public Space
  • Physical Factors
  • Visual and Environmental Comfort Criteria
  • Elgoli Park of Tabriz

ابراهیمی، قربانعلی و مسلمی، رقیه‌(1390). اوقات فراغت، سرمایه فرهنگی و زنان (مطالعه موردی: زنان شهرستان جویبار). نشریه زن در توسعه و سیاست، 9(‌4): 73-91.

الماسی، مسعود (1395). بررسی عوامل مرتبط با احساس امنیت اجتماعی زنان (مورد مطالعه: زنان ساکن مجتمع‌های مسکونی مهرشهر ایلام). مجله مطالعات اجتماعی روان شناختی زنان، 14(1): 103- 127.

اکبری، رضا و پاک بنیان، سمانه (1391). تأثیر کالبد فضاهای عمومی بر احساس امنیت اجتماعی زنان (نمونه موردی: محله نارمک و شهرک اکباتان شهر تهران). نشریه هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، 17(2): 53- 64.

احمدی، یعقوب و اسمعیلی، عطاء (1389). سنجش احساس امنیت زنان مبتنی بر عوامل چند بعدی و میان رشته‌ای در شهر مشهد. جامعه شناسی کاربردی، 21(2):169-190.

افشار، زین العابدین‌ (1385).امنیتاجتماعیزناندرشهرتهران.پایاننامهکارشناسیارشد،رشتهپژوهشیعلوماجتماعی، تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.

بزی، خدارحم و رضایی بیت‌اله (1391). بررسی ساختارهای شهری مطلوب زنان با تأکید بر امنیت، در شهر زابل. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 2(5): 18- 36.

بمانیان، محمدرضا.، رفیعیان، مجتبی و ضابطیان، الهام (1388). «سنجش عوامل مؤثر بر ارتقای امنیت زنان در محیط‌های شهری: مطالعه موردی محدوده اطراف پارک شهر تهران». نشریه زن در توسعه و سیاست، 7(26)‌: 49- 67.

پوراحمد، احمد.، آروین، محمود و رحیم‌پور، نگار (1396). ارزیابی احساس امنیت زنان در فضاهای شهری؛ مطالعه موردی: منطقه یک شهر اهواز. مجله مطالعات شهری،6(23): 53- 68.

تولایی، نوین (1379). شکل شهر منسجم، مطالعه انسجام کالبدی شهر در اندیشه و عمل. رساله دکتری، تهران: دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران.   

جیکوبز، جین. (1386). مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی. ترجمۀ حمید رضا پارسی و آرزو افلاطونی، تهران: دانشگاه تهران.

حسینی، سید هادی و سمیعی‌پور، داود. (1394). تحلیل تطبیقی رضایت‌مندی زنان از پارک‌های شهری (پارک بانوان حجاب و پارک مختلط ملت (مشهد). مجله مطالعات اجتماعی روان شناختی زنان، 13(3): 43- 76.

رحیمی، لیلا و پیربابایی، محمدتقی (1392). نقش سازماندهی فضایی و ادراکی خیابان در احساس امنیت عابرین (مطالعه موردی: شهر تبریز). مجله هویّت شهر،7 (16): 71-80.

رستگار خالد، امیر.، سلمانی بیدگلی، مسعود و آران دشتی، سمیه (1393). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی همسایگی با احساس امنیت محله‌ای (مورد مطالعه: شهر آران و بیدگل). مجله جامعه شناختی شهری، 4(11): 91- 126.

زاد رفیعی، ناصر‌(1384). فرایند اجتماعی فضایی هویّت شهر، مقدمه‌ای بر شناخت و توانمندسازی هویّت شهر ایرانی، مجلهآبادی، 15(48): 10- 21.

سعیدنیا، احمد. (1378). کتاب سبز راهنمای شهرداری‌ها، جلد دوم (کاربری زمین شهر)، مرکز مطالعات برنامه‌ریزی شهری. تهران: سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، وزارت کشور.

شربتیان، محمدحسین‌ (1393). سنجش ابعاد اجتماعی و روانی احساس امنیت زنان کلان شهر مشهد و عوامل موثر بر آن. مجله زن و مطالعات خانواده، 6(23): 79- 100.

صالحی، اسماعیل. (1386). نقش آسایش محیطی فضاهای شهری در پیشگیری از ناهنجاری‌های رفتاری، محیط شناسی، 33(44): 83-94.

صالحی، اسماعیل. (1387). ویژگی‌های محیطی فضاهای شهری امن. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری.

طالب پور، اکبر. (1396). رابطه فضاهای بی‌دفاع شهری با احساس امنیت اجتماعی (مطالعه موردی: شهروندان شهر تهران). مجله جامعه شناختی شهری، 7(22): 135- 156.

علیخواه، فردین و نجیبی ربیعی، مریم (1385). زنان و ترس از جرم در فضاهای شهری. فصلنامۀ علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 6(22)‌: ۱۰۹-۱۳۱.

فکوهی، ناصر (1387). انسان شناسی شهری، چاپ پنجم، تهران: نی.

گلی، علی. (1390). زنان و امنیت در فضاهای عمومی شهری. مجله جامعه شناسی تاریخی، 3(‌2): 143- 165.

گلی، علی.، زادولی، شاهرخ و زادولی، فاطمه‌ (1392). ارزیابی نگرش جنسیّتی در طراحی فضاهای شهری، مطالعه موردی: پارک بانوان شمس تبریز. نشریه زن در توسعه و سیاست، 11(2): 171- 188.

گلکار، کورش (1379). مؤلّفه‌های سازنده کیّفیت طراحی شهری. نشریه صفه، (32): 38- 65.

لینچ، کوین (1372). سیمای شهر. ترجمه منوچهر مزینی، تهران: دانشگاه تهران.

لطفی، صدیقه.، آنامرادنژاد، رحیم و واحدی، حیدر. (1394). ارزیابی مؤلفه‌های کالبدی فضاهای عمومی و تأثیر آن در احساس امنیت اجتماعی شهروندان بابلسر. مجله پژوهش‌هایراهبردیامنیتونظماجتماعی، 4(9): 131-152.

میرمحمدتبار، سید احمد.، مجدی، علی اکبر و بنیاد، لیلی‌(1395). بررسی عوامل مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی زنان (فراتحلیلی از تحقیقات موجود). مجله مطالعات اجتماعی روان شناختی زنان، 14(4): ‌123- 156.

مرکز آمار ایران. (1389). www.amar.org.ir

نیومن، اسکار (1387). خلق فضاهای قابل دفاع. ترجمه فائزه رواقی و صابر کاوه، تهران: طحان.

نایبی، هوشنگ و سلیمانی، مهدی (1396). بررسی رابطۀ وضعیت کالبدی فضایی، جرم و احساس امنیت در فضاهای شهری (مطالعه موردی پیاده‌روها در شهر خرم آباد). مجله جامعه شناختی شهری، 7(22): 1-22.

Alves, T. (2009). Geografiadanoite Centrode Estudos Geograficos, Universidade de Lisboa.

Akbari, R. and Pakbonyan, S. (2012). The effect of the public spaces form on the sense of social security of women (case study: Narmak neighborhood and Ekbatan town of Tehran city). Journal of Fine Arts, Architecture and Urban Design, 17(2): 53-64( Text in Persian).

Alikhah, F. and Najibi Rabiei, M. (2006). Women and fear of crime in urban spaces. Social Welfare Scientific-Research Journal, 6(22): 109-132( Text in Persian).

Almasi, M (2016). Investigating the factors related to social security in women (Case Study: Women Living in Mehrshahr of Ilam Residential Complexes). Quarterly Journal of Women’s Studies sociological and psychological, 14(1): 103-127( Text in Persian).

Ahmadi, Y. and Esmaeili, A. (2010). Measurement of women's sense of security based on multidimensional and interdisciplinary factors in Mashhad. Applied sociology, 21(2): 169-190( Text in Persian).

Afshar, Z. (2006). Women's social security in Tehran. MSc Thesis, Social Sciences Research, University of Tehran, Faculty of social sciences, Tehran, Iran( Text in Persian).

Barbosa, Olga, et al. (2007). Who benefits from access to green space? A case study from Sheffield, UK, Landscape and Urban Planning Journal, No. 83, available at: ww.sciencedirect.com.

Braun. V. and Clark. V. (2006). Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology. vol. 3. No. 2 . pp. 77-101.

Bazi, Kh. and Rezaee, B. (2012). The study of women's desirable urban structures with an emphasis on security in Zabul. Geographical Planning of Space Journal, 2(5): 18-36( Text in Persian).

Bemanian, M. R., Rafieian, M. and Zabetian, E. (2009). Measuring the effective factors on promoting women's security in urban Areas: A Case Study of the area around the Shahr Park in Tehran. Journal of Women in Development and Politics. 7(26): 49-67( Text in Persian).

Cozens, P. M., Saville, G., and Hillier, D. (2005). Crime prevention through environmental design (CPTED): a review and modern bibliography. Property Management, 328-344.

Colquhoun, I. (2004). Design out Crime: Creating Safe and Sustainable Communities. Oxford, England: Elsevier Architectural Press.

Del-Negro, D. (2015). The Influence of Lighting on Wayfinding. Paper presented at the The CIE 28th Session, Manchester, United Kingdom.

Dowleh, M., Rahmatinejad, S., Talebi, M. and Abdolabbas, N. (2015), “Study of Sociological Effective Factors on Feelings of Social Security (Case Study: Women of Tehran Region 10)”, Journal of Applied Environme, 5( 1): pp 119- 126.

Ebrahimi, Gh. and moslemi petroodi, R. (2012). Leisure, cultural capital, and women (Case Study: Juybar Town women). Journal of Women in Development and Politics, 9(4): 73-91( Text in Persian).

Fokouhi, N. (2008). Urban Anthropology. fifth edition, Tehran:Nei( Text in Persian).

Garcia-Ramon, M.D, A. and Ortizand M. Prats. (2004). Urban Planning, gender and the use of public space in a peripheral neighborhoods of Barcelona, Cities, Vol. 21, No 3, pp: 215- 223.

Goli, A. (2012). Women and Security in Public Urban Space (Case study of Azadi Park, Shiraz). Journal of Historical Sociology, 3(2): 143-164( Text in Persian).

Goli, A., Zadvali, Sh. and Zadvali F. (2014). Evaluation of Gender Attitude in Designing Urban Spaces, Case Study: Shams Tabriz Women's Park. Journal of Woman in development and politics. 11(2): 171-188( Text in Persian).

Golkar, K. (2000). Components of urban design quality, Journal of Soffeh. 32: 38-65( Text in Persian).

Jacobs, J. (2013). Death and life of great American cities. University of Tehran, Tehran, Iran( Text in Persian).

Pourahmad, A., Arvin, M. and Rahimpour N. (2017). Assessing the sense of women's security in urban spaces (Case Study: Region 1 of Ahvaz City)], Journal of Urban Studies, 6(23): 53-68( Text in Persian).

Han, L. and Tu, W. W. (2014). “Research on Urban Security Based on the Digital Urban Management”. Applied Mechanics and Materials, 513, pp 1613- 1616.

Hosseini, S.H. and Samieepur, D. (2015). Comparative analysis of women's satisfaction with urban parks (Hijab Women's Park and Mellat Park, Mashhad). Quarterly Journal of Women’s Studies sociological and psychological, 13(3): 43-76( Text in Persian).

Kameli, M., Fallah, M. and Nahavandi, N. (2016). The Impact of Sense of Place, Form and Environment Design on Increasing the Security of Commercial Complexes, Ciência e Natura, 38(3):1291 – 1302.

Lynch, K. (1993). Image of the city. (M. Mozayyani trans). University of Tehran, Tehran, Iran( Text in Persian).

Lubuva, J. and Mtani, A. (2004). “Urban Space and Security: A Case of the Dares Salaam ,Safety Audits for Women, Dar es Salaam, Tanzania, PP 13-17.

Lindgren, T. and Nilsen, M.R. (2012). “Safety in residential areas”. Tijdschr. Econ. Soc.Geogr. 103:pp 196–208.

Lotfi, S., Annamoradnejad, R., and Vahedi, H. (2015). Evaluation of the physical components of public spaces and its impact on the sense of social security of citizens of Babolsar. Security and Social Order Strategic Studies Journal, 4(9): 131-152( Text in Persian).

Lynne, M., and Burton, E. (2006). Neighbourhoods for life: Designing dementia-friendly outdoor environments, Journal of Quality in Ageing and Older Adults, 7( 1): 26- 33.

Mcleod, S. (2014). Maslow's Hierarchy of Needs. Available at http://www.simplypsychology.org/maslow.html.

Maruthaveeran, S. and Van den Bosch, C.C.K. )2014(.A socio-ecological exploration of fear of crime in urban green spaces – a systematic review. Urban Form. Urban Green.13, pp 1–18.

Maruthaveeran, S. and Van den Bosh, C.C.K. (2015). Fear of crime in urban parks – What the residents of Kuala Lumpurhave to say?, Urban Forestry and Urban Greening,14, pp 702–713.

Mak, B.K.L. and Jim, C.Y. (2018). Examining fear-evoking factors in urban parks in Hong Kong, Landscape and Urban Planning, 171. Pp 42–56.

Mir Mohammad tabar, A., Majdi, A. and Bonyad, L. (2017). Investigating the Factors Affecting Women's Social Security Sense (a Meta-analysis of Existing Research, Quarterly Journal of Women’s Studies sociological and psychological, 14(4): 123-156( Text in Persian).

Newman, O. (2008). Creating defensible spaces. (Ravaghi, F and Kave, S. trans). Tahan, Tehran, Iran( Text in Persian).

Nayebi, H. and Soleimani, M. (2018). Investigating the relationship between spatial physical status, crime and sense of security in urban spaces (A case study of pedestrians in Khorramabad city), Urban Sociological Journal, 7(22): 1-22( Text in Persian).

Perkins, D.D, A.Abraham, R.Richard, and B.Taylor. (1993). The physical Environment of street crime, journal of environmental psychology, Vol 13, No 8, pp29.

Rahimi, L. and Pirbabaei, M. T. (2014). The role of spatial and perceptual organization of street in the sense of security of pedestrians (Case study: Tabriz city). Hoviatshahr Journal. 7(16): 71-80( Text in Persian).

Rastegar Khaled, A., Salmani Bidgholi, M. and Aran Dashti, S. (2015).  A study on the Relationship of Social Capital of Neighborhood and Local Sense of Security (Case Study: City of Aran and Bidghol)]. journal of environmental psychology, 4(11): 91-126( Text in Persian).

Rumelhart, D.E. and Norman D. (1988). Representation in memory. In R.C. Atkinson; R.J. Herrnstein; G. indzey; R.D. Luce (Eds.), Stevens’handbook of experimental psychology, Vol. 2, learning and cognition, New York, Wiley, 511-587.

Shahdadi, A. (2016). Citizens’ Security Feeling and Physical Factors in Communal Spaces (Case Study: Bandar Abbas City, Iran), American Journal of Life Science Researches, Vol. 4, No, 1, pp 12-19.

Saeednia, A., (2000). Municipality green book: Land Use, center of urban planning studies, Tehran: Organization of Municipalities and Villages of the country, Ministry of Interior. Iran( Text in Persian).

Salehi, E. (2008). the role of environmental comfort of urban spaces on prevention of behavioral abnormalities, Journal of environmental studies, 33(44): 83-94( Text in Persian).

Sharbatiyan, M.H. (2014). Measurement of the social and psychological dimensions of the security of women in Mashhad and its influential factors. Journal of Woman and Family Studies. 6(23): 79-100(Text in Persian).

Salehi, S. (2008). Features of Safe Urban Spaces. Urban and Architecture Research Center. Tehran, Iran( Text in Persian).

Statistical center of Iran. (2010). www.amar.org.ir( Text in Persian).

Tavallayie, N. (2000). A coherent city form, the study of the city's physical integrity in thought and practice. Ph.D., Tehran: Faculty of Fine Arts, University of Tehran. Iran( Text in Persian).

Talebpour, A. (2018). Relationship of urban defenseless spaces with a sense of social security (Case study: Citizens of Tehran City). Urban Sociological Journal, 7(22): 135-156( Text in Persian).

Wekerle, Gerda and Whitzman, Carolyn .(1995). Safe cities, Guidelines for planning, design and management. New York, Van nostrand reinhold, pp28.

www.PPS.org,)2008( (what Role can design play in creating safer parks)

Zad Rafie, N. (2006). Social - Spatial Process of the City identity: An Introduction to the Understanding and Empowerment of the Identity of the Iranian City, Journal of Abadi, 15(48): 10-21( Text in Persian).